برگزیدهای از نهجالفصاحه
برگزیدهای از نهجالفصاحه
سخنان رسول اکرم ( ص )
جمعآوری و ترجمه : ابوالقاسم پاینده
چاپ بیستم 1366
کتاب نهجالفصاحه کتاب زیبایی است و ابوالقاسم پاینده در انتخاب و ترجمهی احادیث رسول اکرم هنر و ذوق بسیاری به خرج دادهاست من از بین بیش از 3000 حدیث آن کتاب حدود 300 حدیث را انتخاب کردهام که بدون متن عربی میآورم ولی توصیه میکنم خود کتاب را پیدا کنید و بخوانید . بسیاری از این احادیث بقدری متناسب با زمانهی ماست که باید عربی و فارسی آن را حفظ کرد و بخاطر سپرد .
سرکشی آفت دلاوری است .
تفاخر آفت شجاعت است .
منت آفت بخشش است .
خودپسندی آفت زیبایی است .
دروغ آفت سخن است .
فراموشی آفت دانش است .
کمخردی آفت بردباری است .
اسراف آفت بخشندگی است .
هوس آفت دین است .
وقتی شما را دعوت کردند بپذیرید .
صدقه را از خویشتن آغاز کن ، اگر چیزی فزون آمد به کسان خود ده و اگر از کسان تو چیزی فزون آمد به خویشان ده و اگر از خویشان نیز چیزی فزون آمد به دیگران ده و اینچنین صدقه را از عیال خویش آغاز کن .
خدا روزی بندهی مؤمن خویش را از جایی که انتظار ندارد میرساند .
ناتوانان را پیش من آرید زیرا شما به برکت ناتوانان خود روزی میخورید و یاری میشوید .
آیا دوست داری دلت نرم شود و حاجت خود بیابی ؟ بر یتیم رحمت آور ، وی را بنواز و از غذای خویش بدو بخوران تا دلت نرم شود و حاجت خود بیابی .
در سختی و آسانی از خدا بترس .
از فراست مؤمن بترسید که چیزها را با نور خدا میبیند .
از چیزهای حرام بپرهیز تا از همه کس عابدتر باشی .
به قسمت خویش راضی باش تا از همه کس ثروتمندتر باشی .
دربارهی زنان از خدا بترسید که آنها پیش شما اسیرند .
فرزند آدم از دو چیز بیزار است : یکی مرگ ، در صورتیکه مرگ برای او از فتنه بهتر است ؛ و کمی مال ، در صورتیکه هرچه مال کمتر باشد حساب آن آسانتر است .
هر پادشاهی قرقی دارد و قرق خدا در زمین محّرمات اوست .
در طلب دنیا معتدل باشید ، زیرا به هر کس هرچه قسمت اوست میرسد .
بهترین کارها در نزد خدا نماز بهوقت است ، آنگاه نیکی به پدر و مادر ، آنگاه جنگ در راه خدا .
محبوبترین بندهها در پیش خدا ، پرهیزکاران گمناماند .
محبوبترین کارها در پیش خدا کاری است که دوام آن بیشتر است اگر چه اندک باشد .
بهترین کارها در پیش خدا نگهداری زبان است .
خداوند بندهای را که به هنگام خرید و هنگام فروش و دریافت و پرداخت آسانگیر باشد دوست دارد .
محبوبترین بنده در نزد خدا ، آن است که که برای بندگان خدا سودمندتر است .
بر چهرهی ستایشگران خاک بیفشانید .
قدر نعمتهای خدا را بدانید و آن را از خود مرانید ، زیرا کمتر ممکن است نعمتی از قومی زایل شود و سپس به سویشان برگردد .
جانب خدا را نگهدار تا همیشه وی را روبرو بینی .
هدیه گرفتن امیر نارواست و رشوه گرفتن قاضی کفر است .
ایمانت را خالص کن که اندکی عبادت تو را کفایت کند .
خدا را بخوانید و به اجابت دعای خود یقین داشته باشید و بدانید که خداوند دعا را از قلب غافل بیخبر نمیپذیرد .
با کسیکه تو را امین میداند به امانت رفتار کن و با کسی که به تو خیانت کردهاست خیانت مکن .
خداوند مرا ادب آموخت و نیک آموخت .
وقتی پیکی به سوی من میفرستید خوشچهره و نیکنام بفرستید .
اگر روزی بر من بگذرد و در آن روز دانشی نیاموزم که مرا به خدا نزدیک کند ؛ طلوع آفتاب آن روز بر من مبارک مباد .
اگر خدا چیزی به تو داد ؛ باید نشان نعمت و کرموی در تو پدیدار باشد .
وقتی سائلی پیش شما آمد ؛ چیزی به او بدهید ؛ اگر چه قطعهای سم سوخته باشد .
وقتی بزرگ گروهی پیش شما آمد ؛ او را بزرگ شمارید .
وقتی خداوند بندهای را دوست دارد ؛ دنیا را از او منع میکند ؛ چنانکه شما مریض خویش را ، از نوشیدن آب منع میکنید .
وقتی خداوند بندهای را دوست دارد ؛ وی را مبتلا سازد تا تضرع او را بشنود .
وقتی کسی آشنای خود را دوست دارد ؛ بدو خبر دهد ؛ که این کار موجب بقای الفت و دوام دوستی است .
وقتی خداوند برای بندهای نیکی خواهد ؛ حاجتهای مردم را در دست او قرار میدهد .
وقتی خدا برای مردم خانهای (خانوادهای) نیکی خواهد ؛ آنان را با مدارا قرین سازد .
وقتی خداوند برای بندهای نیکی خواهد ؛ او را در خواب عتاب کند .
وقتی خواستی کاری را انجام دهی ؛ تأمل کن تا خدا راه آن را به تو نشان دهد .
وقتی یکی از شما با برادر خود مشورت میکند ؛ وی باید رأی خود را صریح بگوید .
وقتی بدکاری بنده به بالاترین حد برسد ؛ چشمانش در اختیار او باشد و هر وقت بخواهد بگرید .
وقتی دل تو از کاری چرکین است ؛ از آن چشم بپوش .
وقتی بنده از خدای بترسد ؛ خداوند همه چیز را از او بترساند ؛ و اگر بنده از خدای نترسد ؛ خداوند او را از همه چیز بترساند .
اگر شنیدید کوهی از جای خود تکان خوده ، باور کنید و اگر شنیدید کسی از خوی خویش دست برداشته باور مکنید ؛ زیرا عاقبت به فطرت خویش باز میگردد .
اگر کسی از برادر خویش حاجتی میخواهد ؛ گفتار خود را با مدح آغاز نکند و پشت او را گرانبار نکند .
وقتی خشمگین شدی خاموش باش .
وقتی کسی از سفری میآید ارمغانی با خود بیاورد ؛ اگر چه سنگی در توبرهی خود اندازد .
وقتی کسی بمیرد وی را بگذارید و از او بد نگوئید .
وقتی بندهای بمیرد مردم گویند : « چه به جا گذاشت » و فرشتگان گویند : « چه همراه آورد » .
خداوند را یاد کن ؛ زیرا او درکارها یاور تو است .
کسان و همسایگان مرد دانشمند ، از همهی مردم ، به او بیرغبتترند .
به پایان رساندن کار نیک ، بهتر از آغاز کردن آن است .
وقتی کار به نهایت سختی رسید ؛ راه چاره پیدا میشود .
دلاورترین مردم ، آنکس است ؛ که بر هوس خویش تسلط یابد .
ببخش و تنگ مگیر که بر تو تنگ گیرند .
عالیقدرتر از همهی مردم ، کسی است ؛ که در آنچه به او مربوط نیست ؛ دخالت نکند .
پربرکتتر از همهی زنان ، زنی است ؛ که خرجش کمتر است .
دعای مؤمن مبتلا را غنیمت شمارید .
بهترین کارها آن است ؛ که برادر مؤمن خویش را خوشحال سازی یا قرض او را ادا کنی .
قرض کمتر گیر تا آزاد باشی .
در روز رستاخیز از همهی مردم گناه آنکس بیشتر است ؛ که بیشتر از همه ، در چیزهائی که به او مربوط نیست سخن گوید .
بسیار دعا کن ؛ که دعا قضا را دفع میکند .
میخواهید شما را از زنانی که اهل بهشتند خبر دهم؟ زن وفاداری که فرزند زیاد آورد و زود آشتی کند و همین که بدی کرد گوید : «این دست من در دست توست ؛ چشم بر هم نمیگذارم تا از من راضی شوی » .
خدایا گناه مرا ببخش و خانهی مرا وسیع گردان و روزی مرا افزون کن .
تفریح کنید و بازی کنید ؛ زیرا دوست ندارم که در دین شما ، خشونتی دیده شود .
هرکه راستگوتر است سخن مردم را زودتر باور میکند و هر که دروغگوتر است بیشتر مردم را دروغگو میشمارد .
بزرگترین گناهان در نظر خدا ، آن است که مردی نانخور خود را سرگردان گذارد .
بیشتر بهشتیان سادهلوحانند .
مردم بیشتر از همه به خاطر دو چیز خالی به جهنم میروند : دهان و عورت
شیطان سرخی را دوست دارد ؛ از سرخی و هرلباسی که باعث انگشتنمائی است بپرهیزید .
صدقه مال را زیاد میکند .
بنده گناهی میکند و بهوسیلهی آن به بهشت میرود ؛ زیرا گناه پیوسته در خاطر اوست و وی توبهکنان و از گناه گریزان است .
خشم از شیطان است و شیطان از آتش پدید آمده و آتش را به آب خاموش توان کرد ؛ وقتی یکی از شما خشمگین شود وضو بگیرد .
ران جزء عورت است .
خداوند وقتی بخواهد کاری را انجام دهد ؛ عقل خردمندان را بگیرد .
وقتی خداوند بندهای را دوست دارد ؛ روزی او را به قدر کفایت قرار دهد .
خداوند زیباست و زیبائی را دوست دارد .
خداوند بخشنده است و بخشندگی را دوست دارد .
خداوند پاکیزه است و پاکیزگی را دوست دارد .
خداوند بهشت را سفید آفریده و سفیدی از همهی رنگها پیش خدا محبوبتر است .
خداوند ملایم است و ملایمت را دوست دارد و بهوسیلهی ملایمت چیزهایی میدهد که بهوسیله خشونت نمیدهد .
خدا غیرتمند است و مرد غیرتمند را دوست دارد .
خداوند کوشش را بر شما مقدر داشته است ؛ پس بکوشید .
خداوند به چهره و اموال شما نمینگرد ؛ بلکه به دلها و اعمال شما مینگرد .
خداوند مرا اشکالگیر و اشکالتراش نفرستاده بلکه آموزگار و آسانگیر فرستادهاست .
خدا به جوان عابد ، بر فرشتگان مباهات میکند و میگوید : « بنگرید که بهخاطر من از تمایلات خود چشم پوشیدهاست » .
خداوند کثافت و ژولیدگی را دشمن دارد .
خداوند پیر هفتادساله را ، که نیت و رفتار او ، چون جوانان بیستساله باشد ؛ دشمن دارد .
خداوند بندهی مؤمن پیشهور را دوست دارد .
خداوند از بنده میپرسد که فزونی دانش خود را کجا صرف کردهاست ؛ چنانکه از فزونی مال میپرسد .
خداوند کمک را بهقدر احتیاج نازل و صبر را به اندازهی بلا میدهد .
خداوند دردی را پدید نیاورده ؛ جز آنکه علاجی برای آن قرار داده ؛ به جز پیری .
خداوند کسانیکه در دعا اصرار میورزند را دوست دارد .
نمازگزار درِ خداوند را میکوبد و هرکه پیوسته دری را بکوبد عاقبت بر وی باز میشود .
فرزند موجب بخل و ترس و نادانی و غم است .
گمان خوب به خدا داشتن از خوب عبادت کردن است .
بدتر از همهی مردم پیش خدا در روز قیامت ، کسی است که مردم از شر او بترسند .
سخن دوپهلو ، وسیلهی رهایی از دروغ است .
اگر از ترس خدا ، از چیزی در گذری ؛ خداوند بهتر از آن را به تو خواهد داد .
مال شما به همهی مردم نمیرسد ؛ پس با اخلاق خود همه را خرسند کنید .
خداوند بندگانی دارد که آنها را برای رفع حاجات مردم خلق کرده است .
یکی از اقسام اسراف این است ؛ که هرچه میخواهی بخوری .
هرکه از خدا چیزی نخواهد ؛ خدا بر او خشمگین شود .
از جمله منابع پرهیزکاری این است که ندانستهها را بیاموزی و بدانستهها ضمیمه کنی .
اگر افزایش دانش کم شود ؛ مایهی کاستی آن میشود و کسی که از دانستههای خود کمتر سود بَرَد ؛ در آموختن ندانستهها سستی میکند .
دلها مثل آهن زنگ میزند ؛ گفتند : «صیقل آن چیست؟» ؛ گفت : «یاد مرگ و خواندن قرآن» .
هلاک پیشینیان شما از آنجا بود ؛ که دزد معتبر را رها میکردند و دزد ضعیف را مجازات میکردند .
درمان نادانی پرسش است .
خداوند کسی که آدمیزاد از او میترسد بر وی مسلط میکند و اگر جز خدا از چیزی نمیترسید ؛ خدا کسی را بر او مسلط نمیکرد .
آدمیزاد به کسی که به امیدوار است واگذار میشود و اگر جز خدا به کسی امید نداشت ؛ خدا او را به دیگری وانمیگذاشت .
برتری اهل فضیلت را صاحب فضیلت میشناسد .
شما را از حق دو ضعیف به سختی برحذر میدارم ؛ یتیم و زن
من از آنچه نمیدانید نگرانی ندارم ؛ ولی باید دید ؛ آنچه را میدانید چگونه به کار میبندید .
از قرض بپرهیزید که غم شب و ذلت روز است .
از کاری که عذر آن باید خواست ، بپرهیزید .
هرکس به زیردستان خود رحم نکند ؛ خداوند بهشت را بر او حرام کند .
میانهروی در خرج ، نیمی از ادارهی زندگی است .
دوستی با مردم ، نیمی از عقل است .
خوب پرسیدن ، نیمی از دانش است .
غذا خوردن در بازار (ملأ عام ) از پستی است .
ایمان به تقدیر ، غم و اندوه را میبرد .
بامداد خود را با صدقه آغاز کنید ؛ زیرا بلا از صدقه نمیگذرد .
چه بدند ؛ مردمی که مؤمن در میان آنها با تقیه و کتمان راه رود .
نیکی با پدر و مادر ، جای جهاد را میگیرد .
غذای خود را سرد کنید تا برکت یابد .
من دینی ساده و آسان آوردهام و هر که با روشمن مخالفت کند ؛ از من نیست .
خانهای که بچه در آن نیست ؛ برکت در آن نیست .
گریه از رحمت است و فریاد از شیطان است .
زمین ، زمین خداست و بندگان ، بندگان خدایند ؛ هرجا نیکی به تو رسید اقامت گیر .
سحرخیز باشید ؛ زیرا سحرخیزی مایهی برکت است .
نیمشب درهای آسمان را بگشایند و یکی ندا کند : « آیا کسی هست دعا کند تا مستجاب شود؟ ؛ آیا کسی هست که چیزی بخواهد تا به او داده شود؟ ؛ آیا غمزدهای هست که غمش تخفیف یابد؟ » در این هنگام هر مسلمانی چیزی بخواهد ؛ خداوند خواهش او را میپذیرد ؛ مگر زن بدکاره و باجگیر .
در همه چیز بیندیشید ؛ ولی در ذات خدا میندیشید .
سه چیز است ؛ که بر هر مسلمانی لازم است : غسل جمعه ، مسواک زدن و استفاده از بوی خوش .
سه چیز در این جهان مایهی سعادت مرد مسلمان است : همسایهی خوب ؛ خانهی وسیع و مرکب رهوار .
همسایهی خانه ، در خرید خانهی همسایه مقدم است .
زیبایی مرد ، به فصاحت اوست .
نهایت بلا ، کمی صبر است .
انتظار ستایش از مردم ، چشم را کور و گوش را کر میکند .
خدا را در پیش بندگانش محبوب سازید ؛ تا خداوند شما را دوست دارد .
محبتی که نسبت به چیزی داری کور و کرت میکند .
به حج روید تا بینیاز شوید و سفر کنید تا سالم مانید .
حرمت مال مسلمان ، مانند خون اوست .
در بخل مرد همینقدر بس که گوید : « همهی حق خود را میگیرم و چیزی از آن را وانمیگذارم » .
در نادانی تو همین بس که هرچه دانی آشکار کنی .
در دروغگویی تو همین بس که هرچه شنیدی نقل کنی .
خوشاخلاقی یک نیمهی دین است .
خوشگمانی از نیکی عبادت است .
لباس خود را مرتب کنید و لوازم خود را اصلاح کنید ؛ چنانکه در میان مردم مانند خالی نمودار باشید .
حق خدا بر هرمسلمانی این است که هر هفت روز یک بار غسل کند و سر و تن خود را بشوئید .
حکمت گمشدهی مؤمن است ؛ از هر که بشنود فراگیرد و اهمیت ندهد از کجا آمدهاست .
سرانجام قسم یا شکستن است یا پشیمانی .
بردبار در دنیا و آخرت بزرگوار است .
حیا شعبهای از ایمان است .
حیا و کمسخنی دو شعبه از ایمان است و خشونت و زبانآوری از لوازم نفاق است .
خدمتی که به زنِ خود کنی صدقه است .
کار را به تدبیر بنگر ؛ اگر در سرانجام آن خیری هست ؛ قدم بگذار و اگر از عاقبت آن بیم داری دست نگهدار .
عمل به قدر طاقت کنید ؛ زیرا ملالت شما مایهی ملالت خداست .
هرکه مردم را شناخت ؛ قرین بلا شد و هرکه نشناختشان در میانشان آسوده زیست .
دو ویژگی است که نیکتر از آن نیست : ایمان به خدا و سودمندی برای بندگان خدا .
بهترین شما کسانی هستند که قرض خود را بهتر ادا کنند .
بهترین شما کسانی هستند که برای زنان خود بهتر باشند .
بهترین شاهدان کسی است که پیش از آنکه بپرسند شهادت دهد .
بهترین مردم مؤمن فقیری است که به قدر توانائی خود انفاق کند .
بهترین کارهای دین شما ، آن است که آسانتر است .
بهترین شما کسی است که برای کسان خود بهتر است و من از همهی شما رای کسان خود بهترم
بزرگمردان زنان را گرامی شمارند و فرومایگان زنان را خوار دارند .
خبر خوب را مرد خوب میآورد و خبر بد را مرد بد .
دعا سلاح مؤمن است .
دنیا بر اهل آخرت حرام است و آخرت بر اهل دنیا حرام است و آخرت و دنیا بر اهل خدا حرام است .
دوا از وسائل تقدیر است و به فرمان خدا فایده میدهد .
هر قرض ، دین و بزرگی را بکاهد .
آنکه در میان غافلان یاد خدا کند ؛ چنان است که در میان فراریان جنگ ، ثبات ورزد .
با اموالتان از آبرویتان دفاع کنید .
سر بریدن مرد آن است که در حضورش تمجید وی کنی .
یاد خدا کردن از صدقه دادن بهتر است .
گناه برای غیرگناهکار نیز شوم است که اگر او را عیب کند ؛ بدان مبتلا شود و اگر غیبت او کند گناهکار شود و اگر بدان رضا دهد شریک وی باشد .
اساس حکمت ترس خداست .
بسا کسان که حامل دانشند ؛ اما دانا نیستند ؛ هرکه علمش سودش ندهد جهلش زیانش رساند .
خدا رحمت کند کسی را که مازاد گفتارش را نگهدارد و مازاد مالش را انفاق کند .
خاک بر سرش ، خاک بر سرش ، خاک بر سرش ، کسی که پدر و مادرش (یکی یا هر دو ) پیش او به پیری رسند و او بهشتی نشود .
به زیارت کسان کمتر رو تا محبوب باشی .
سبکمغزی مرد آن است که مهمان خود را به خدمت گیرد .
همه چیز حتی بند کفش را از خدا بخواهید که اگر خدا آن را مهیا نکند میسر نخواهد شد .
روزگاری بر مردم بیاید که مرد بین بیعرضگی و نادرستی مخیر شود ؛ هر که در آن روزگار باشد ؛ باید بیعرضگی را بر نادرستی ترجیح دهد .
آقای هر گروهی خدمتگزارشان است و ساقی پس از همه نوشد .
سخاوتمند به سبب خوشگمانی به خدا سخاوت میکند و بخیل به علت بدگمانی به خدا بخل میورزد .
عمل نهان بهتر از عمل عیان است ؛ اما عمل عیان ، برای آنکه سرمشق کسان شود بهتر است .
سفر پارهای از عذاب است .
سلطان عادل سایهی خدا بر روی زمین است که ناتوان بدان پناه میبرد و مظلوم از او یاری میگیرد .
جوانی شعبهای از دیوانگی است .
بدترین مردم آن کس است که مردم از بیم شرش گرامیش دارند .
بدترین مردم آن کس است که بر اهل خانهی خود سخت گیرد .
خردسالان شما زالوهای بهشتند ؛ کودکی پدرش را ببیند و لباسش را بگیرد و رها نکند تا خدا پدرش را با او به بهشت ببرد .
پیوند خویشان عمر را فزونی دهد و صدقهی پنهان خشم پرودگار را خاموش کند .
با خویشان دوستی کنید و همسایهی ایشان مشوید ؛ که همسایگی میان شما کینهها پدید آرد .
بر کودکان خویش درود فرستید که آنها پیشاهنگان شمایند .
خاموشی زینت دانا و پردهی نادان است .
خوشا آنکه عیوبش او را ، از عیوب مردم مشغول دارد .
سرکشی طفل در دوران کودکی ، مایهی فزونی عقل او در بزرگی است .
عالم اگر از علم خویش ، رضای خدا خواهد ، همه چیز از او بترسد و اگر خواهد بهوسیلهی آن گنجها بیندوزد ؛ از همه چیز بترسد .
علم و مال هر عیبی را بپوشاند و جهل و فقر هر عیبی را نمایان کند .
دو چیز عجیب است : سخن حکمتآمیز از سفیه ، آن را بپذیرید ؛ و سخن بد از خردمند ، آن را ببخشید .
شستن ظرفها و پاکیزگی حیاط ، مایهی بینیازی است .
گوسفند مایهی برکت است .
غیبت آن است که برادر خود را ، به چیزی که دوست ندارد ؛ یاد کنی .
انجام دهندهی خیر ، از عمل خیر بهتر است و انجام دهندهی شر ، از عمل شر بدتر است .
فقر امانتی است و هرکه آن را پوشیده دارد ؛ عبادتی باشد .
خدای بلندمرتبه فرماید : « هر که به قضای من رضا ندهد و بر بلای من صبر نکند ؛ خدایی جز من پیدا کند » .
خدای بلندمرتبه فرماید : « وقتی بنده یک وجب به من نزدیک شود من ذراعی به او نزدیک شوم و چون ذراعی به من نزدیک شود بیش از دو ذراع به او نزدیک شوم و اگر ملایم به سوی من آید به شتاب به سوی او روم » .
خدای بلندمرتبه فرماید : « کبریا ردای من است و هر که مدعی ردای من شود درهمش شکنم » .
خدای والا فرماید : « هر که مرا نخواهد بر او خشمگین شوم » .
هر که را خرد دادهاند رستگاری یافتهاست .
چیزی را به قرض بدهی ؛ بهتر از آن است که به صدقه بدهی .
بگو « خدایا! جان مطمئنی از تو میخواهم که به معاد ایمان داشته باشد و به قضای تو رضا دهد و به عطای تو قناعت کند » .
نانخور کم داشتن یکی از طرق وانگر بودن است .
قتاعت مالی است که تمام نمیشود .
شخص بردبار به پیامبری بسیار نزدیک است .
بیم آن است که فقر به کفر انجامد .
مردی بود که با مردم معامله داشت و به خدمتگزار خود میگفت : « چون به تنگدستی برخوردی از او درگذر؛ شاید خدا از ما درگذرد » ؛ سپس به پیشگاه خدا رفت و خدا از او درگذشت .
شاخه درختی در راه بود که مردم را آزار میداد مردی آن را دور کرد ؛ به بهشتش بردند .
خوردن بیگرسنگی و خواب بیخستگی و خندهی بیشگفت ، نزد خدا به سختی منفور است .
اینکه به برادرت که به تو اعتماد دارد دروغ بگویی ؛ خیانتی بزرگ است .
خندهی بسیار دل را میمیراند .
بدی مرد همین بس که انگشتنما باشد .
خوشبختی مرد همین بس که در کار و دین و دنیایش بر او اعتماد کنند .
برای پیروزی مرد همین بس که دشمن خویش را در معاصی خدا ببیند .
کفاره کسی که عیب وی کردهای این است که برای او آمرزش بخواهی .
هر قرضی صدقه است .
هر آزارگری در جهنم است .
هر که نعمتی دارد در معرض حسد است ؛ مگر آنکه تواضع کند .
هر یک از فرزندان آدم فرمانروایی است ؛مرد فرمانروای کسان خویش است و زن فرمانروای خانهی خویش است .
سخن نیکو صدقه است .
چنانکه هستید ؛ بر شما حکومت کنند .
خداوند از توبهی بندهی خویش ، بیش از عقیمی که بزاید و گمکردهای که بیابد و تشنهای که به آب درآید خرسند است .
خداوند رشوهده و رشوهگیر را با آنکه میان آنها واسطه شود لعنت کند .
خدا حاجتی را که مرد دربارهی آن بسیار دعا کند ؛ خواه روا بشود یا نشود مبارک کردهاست .
هرچیزی راهی دارد و راه بهشت دانش است .
توبه دری به مغرب دارد که وسعت آن هفتاد سال راه است و همچنان باز است تا بعضی آیات پروردگارت بیاید ؛ طلوع خورشید از مغرب
خواهنده ( سائل ) حقی دارد ؛ اگرچه سوار اسب بیاید .
مردم تا وقتی حجت بر آنان تمام نشده ؛ هلاک نمیشوند .
اگر آدمی از روزی که زاده شده ؛ تا روزی که پیر بمیرد ؛ برای جلب رضای خدا بر چهرهی خویش بغلطد ؛ روز قیامت عمل خویش را حقیر خواهد شمرد .
اگر آنچه من دانستهام بدانید ؛ خنده کم و گریه بسیار میکنید و غذا و نوشیدنی ، بر شما گوارا نخواهد بود
اگر دنیا نزد خدا ، به قدر پشهای ارزش داشت ؛ جرعهی آبی به کافر نمینوشاند .
اگر مردم را از شکستن پشکل شتر منع کنند ؛ آن را بشکنند و گویند : « ما را از آن منع نکردهاند ؛ مگر که در آن چیزی هست .»
روز قیامت بر قاضی عادل ساعتی بگذرد که آرزو کند هرگز میان دو تن دربارهی خرمایی قضاوت نکرده بود .
جز انسان ، هیچچیز بهتر از هزار مثل خود نیست .
تملق و حسد بر مؤمن روا نیست ؛ مگر در طلب علم .
هر یک از شما ، به اندازهی توشهی مسافری اکتفا کند .
پردهی هیچکس را مدر .
خویشتن را از دین مترسانید .
کاری را برای فردا مگذار که هر روزی تکالیف خویش را دارد .
آرزوی مرگ نکنید .
میان دو کس ، جز به اجازهی آنها منشینید .
هیچ کار نیکی را حقیر مشمار و با برادر خود خلاف وعده مکن
مسلمان را مترسانید که ترسانیدن مسلمان ستمی بزرگ است .
با کسی که تو را همسنگ خود نداند مصاحبت مکن .
کنیزان خویش را برای شکستن ظرفهایتان مزنید که ظرفها را نیز مثل مردمان اجلهاست .
برادر خویش را سرزنش مکن که خدا او را معاف دارد و تو را مبتلا کند .
از کار هیچکس اظهار شگفتی مکنید تا بنگرید عاقبت آنچه شود .
غم بسیار مخور که آنچه مقدر است ؛ میشود و آنچه روزیت کردهاند به تو میرسد .
دختران را مکروه مدارید که آنها مایهی اُنساند .
از آنان مباش که بر مردم سخت و با خویش آسان گیرند .
هیچچیز به زندان شدن ، شایستهتر از زبان نیست .
با استغفار هیچ گناهی کبیره و با اصرار هیچ گناهی صغیره نیست .
هیچکس نباید هدیه برادرش را رد کند ؛ اگر توانست عوض آن دهد
بنده مادام که منتظر نماز است ؛ در حال نماز است .
دزد زده آنقدر کسانی را از دزدی بیخبرند ، تهمت میزند که گناه او از دزد بیشتر میشود .
عالم از علم سیر نگردد تا سرانجام به بهشت رسد
شایستهی مؤمن نیست که خویش را خوار کند .
اندکی که کفایت کند ؛ بهتر از بسیاری که مایهی بطالت شود .
وقتی با قومی سخنی گویی که عقلهایشان به آن نرسد ؛ برای بعضیشان مایهی فتنه خواهد شد .
هر گروهی که همنشین شوند و به یکدیگر گوش فرا ندارند ؛ برکت از مجلسشان برخیزد .
هیچ قومی پس از هدایت به گمراهی نیفتاد ؛ مگر آنکه به مجادله عادت کرد .
هرکه لباسی پوشد ؛ که بدان مباهات کند و مردم به او نگرند ؛ خدا بدو ننگرد تا آن لباس را بکند .
حکایت دو برادر چون دو دست است که یکی دیگری را بشوید .
هرکه پوزش و عذرخواهی را ، راست باشد یا دروغ ، نپذیرد از شفاعت من بهرهمند نشود .
هرکه تظاهر به فقر کند فقیر شود .
هرکه بیدعوت بر سر سفرهای رود ؛ دزد داخل شود و ننگین بدر آید .
هرکه صبوری کند به آرزوی خویش برسد .
هرکه غذا خورد و دیگری به او نگاه کند و چیزی به او ندهد ؛ به بلایی مبتلا شود که دوا نداشته باشد .
هرکه با خدا زورآزمایی کند ؛ خدا بر او غالب شود و هرکه با خدا فریبکاری کند ؛ خدا سزای فریبش دهد .
هرکه چهل صبحگاه ، خاص خدا شود ؛ چشمههای حکمت ، از قلب بر زبانش جاری شود .
هرکه بیاجازهی برادرش ، در نامهی او نگرد ؛ گویی در جهنم نگریسته است .
هرکه صبح کند و قصد ستم برکسی نداشته باشد ؛ گناهش بخشیده شود .
هرکه از علمی بپرسندش و مکتوم دارد؛ لگامی از آتش بر او زنند .
هرکه معاملهی پشیمانی را برگرداند ؛ خدا از گناهش بگذرد .
هرکه از پی حاجت برادر خویش باشد ؛ خدا از پی حاجت وی باشد .
هرکه در بحث و مناقشهای بدون علم دخالت کند ؛ در خشم خدا باشد تا دست بردارد .
هر که دری از خیر بر او گشودند ؛ فرصت غنیمت شمارد ؛ که نداند چه وقت بسته شود .
هر که یکی به دست وی اسلام آرد ؛ بهشت بر او واجب شود .
از گنجینههای نیکی ، پنهان داشتن مصیبتها و بیماریها و صدقه است .
هر که از مردم شرم ندارد ؛ از خدا شرم نکند .
هر که به قرضدار خویش مهلت دهد ، یا از او بگذرد ؛ روز قیامت در سایه عرش باشد .
هرکه پیشانی مادر خویش ببوسد ؛ از آتش جهنم مصون شود .
هر که درختی بکارد ؛ هر بار که انسانی یا یکی از مخلوق خدا از آن بخورد ؛ برای وی صدقه محسوب شود .
هر که سه دختر داشته باشد و تربیتشان کند و شوهرشان دهد و با آنها نیکویی کند پاداش او بهشت است .
هرکه فردا را از عمر خویش شمارد ؛ مرگ را خوب نشناختهاست .
هر که خانهای فروشد و با قیمت آن خانهی دیگر نخرد ؛ برکت نیابد .
هرکه ستمگری را یاری رساند خدایش بر او مسلط کند .
هرکه گناه کند و خندان باشد ؛ وارد جهنم شود و گریان باشد .
هرکه از خدا بترسد زبانش کند شود و خشم خویش آشکار نکند .
هرکه چیزی را دوست دارد یاد آن بسیار کند .
هرکه با شما نکویی کرد ؛ عوضش دهید و اگر نتوانید برای او دعا کنید .
هرکه مؤمنی را به کفر نسبت دهد ؛ چنان است که او را کشته باشد.
هرکه اخلاقش بد باشد خویشتن را آزار رساند هرکه غمش بسیار شود تنش رنجور گردد و هرکه با مردم درگیر شود کرامتش برود و جوانمردیش نابود شود .
هرکه عمل ناشایستهای ببیند بدست خویش مانع آن شود و اگر نتواند به زبان و اگر نتواند به دل مانع شود که حداقل ایمان همین است .
هرکه از خدا به روزی اندک راضی شود ؛ خدا از او به عمل اندک راضی شود .
هرکه دوست دارد از همهی مردم نیرومندتر باشد ؛ به خدا توکل کند .
یکی از روشهای شکر نعمت ، نمودار کردن آن است .
هرکه به کوفتن در ادامه دهد ؛ بر او بگشایند .
از جمله بهترین وساطت ، وساطت میان دو کس ، در کار زناشویی است .
مؤمن نرمخو و ملایم است ؛ تا آنجا که از نرمخویی احمقش پنداری .
مؤمنان نرمخو و ملایمند چون شتر دستآموز که اگر بکشندش برود و اگر بر سنگی بخوابانندش بخوابد .
کسی که بیدانش عبادت کند ؛ چون الاغ آسیاست .
مؤمنی که با مردم بیامیزد و بر آزارشان صبر کند ؛ از مؤمنی که با مردم نیامیزد و بر آزارشان صبر نکند بهتر است .
مردم معدنهایی هستند ، چون معادن طلا و نقره .
مردم کارهای نیک کنند ؛ اما روز قیامت پاداششان را بهقدر عقلهایشان میدهند .
مردان که اطاعت زنان کنند به هلاکت افتند .
هدیه گوش و چشم و دل را از کار بیندازد .
هدیه روزی خداست ؛ هرکه به او هدیه دادند بپذیرد .
فرزند میوهی دل و مایهی ترس و بخل و ترس است .
خدا دوست دارد که وقتی کسی کاری میکند خوب ( یا کامل ) انجام دهد .
